Jafnrétti kynja

Tvö meginsvið verða í fyrirrúmi í norrænu jafnréttissamstarfi á árunum 2006–2010, kynferði og völd og kynferði og æska.

Embættismannanefnd um jafnréttismál ætlar að leggja áherslu á sex meginverkefni á formennskuárinu. Fyrst ber að nefna fæðingar- og foreldraorlof en aðgerðir Norðurlanda á þeim sviðum hafa vakið verðskuldaða athygli víða í Evrópu. Rannsókn verður gerð á kyni og völdum þar sem m.a. verður spurt hvers vegna náðst hefur marktækur árangur við að jafna stöðu kynja á sviði stjórnmála en ekki í efnahagslífinu. Haldið verður áfram með verkefni sem beinast að ungu fólki og jafnrétti kynja og sjónum beint að því hvernig menning spilar inn í kynjamun. Á formennskuári verður lögð áhersla á samstarf við Grænland og Færeyjar á sviði jafnréttismála og loks verður hafin vinna við það sem nýjast má telja í jafnréttisumræðunni; áhrif loftslagsbreytinga á stöðu kynja og ólíka aðkomu þeirra að stefnumótun og ákvarðanatöku.

Fæðingarorlof – umönnunarstefna – staða kynja
Norræn velferðarkerfi eru þekkt fyrir öfluga þjónustu og bótakerfi sem tryggir Norðurlandabúum félagslegt öryggi. Meðal megineinkenna hinna norrænu velferðarkerfa er hversu öflugan stuðning þau veita foreldrum ungra barna. Þrátt fyrir að norrænu ríkin eigi margt sameiginlegt á þessu sviði hefur þróunin undanfarna áratugi einnig leitt í ljós að þau hafa valið að fara nokkuð ólíkar leiðir til að tryggja foreldrum stuðning. Þótt talsvert hafi verið gert af samanburðarrannsóknum á fæðingarorlofi annars vegar og dagvistarmálum hins vegar er mikilvægt að skoða samspil þessara stuðningsúrræða og annarra, svo sem heimagreiðslna, til að fá heildarmynd af þróuninni á Norðurlöndum. Innan Evrópusambandsins er mikill áhugi á stefnu Norðurlanda í umönnunarmálum. Úttekt og samanburður á þeim getur komið öðrum þjóðum að gagni við að móta framtíðarstefnu um fæðingarorlof og uppbyggingu leikskóla en mörg lönd huga nú að viðbrögðum við fólksfækkun og lítilli atvinnuþátttöku kvenna.

• Verkefni
  Lagt er til að skoðað verði samspil umönnunarstefnu norrænu ríkjanna fimm og stöðu og möguleika karla og kvenna til náms og starfa. Áhersla verði lögð á eftirfarandi þætti:
  1) Nýtingu feðra og mæðra á fæðingarorlofi.
  2) Umönnunarúrræði eftir að fæðingarorlofi lýkur.
  3) Samspil 1 og 2 og vinnumarkaðsþátttöku, launa- og frama feðra og mæðra.
  4) Áhrif þessa þáttar umönnunarstefnu á velferð barna og jafnrétti kynja.
  

Borin verði saman megineinkenni í stefnu hvers lands, umfang réttinda og afleiðingar og styrkur og veikleiki stefnunnar greindir. Hvaða forsendur hafa löndin lagt til grundvallar við stefnumótun og er unnt að mæla mun á árangri þeirra á þessu sviði?

Rannsóknin verður unnin í samráði við embættismannanefndina um vinnumál (ÄK-A). Gengið er út frá því að unnið verði með fyrirliggjandi tölfræði en að gagna verði aflað eftir atvikum, til dæmis vegna stefnugreiningar. Lagt er til að stofnaður verði rannsóknarhópur sérfræðinga á sviði umönnunarstefnu og kynjajafnréttis á Norðurlöndum sem myndi starfa að verkefninu árin 2008–2009. Ráðgert er að Jafnréttisstofa verði umsjónaraðili verkefnisins. Niðurstöður rannsókna verða gefnar út í bók og kynntar á ráðstefnu á Íslandi haustið 2009.

Kyn og völd
Mikilvægt er ræða og kanna hvernig megi stuðla að jafnri þátttöku karla og kvenna í stjórnmálum og stjórnum fyrirtækja og stofnana. Undanfarin ár hafa verið gerðar kannanir á völdum í Danmörku, Svíþjóð og Noregi. Jafnréttisráðherrar Norðurlandanna ákváðu á fundi sínum í október 2007 að gerð yrði samanburðarrannsókn á Norðurlöndunum á stöðu kynjanna varðandi þátttöku í stjórnmálum og stjórnum fyrirtækja og stofnana. NIKK var falin umsjón með verkefninu sem lýkur árið 2009.

• Verkefni
  Niðurstöður rannsóknarinnar Kyn og völd verða kynntar á ráðstefnu á Íslandi haustið 2009.

Kyn og æska
Verkefni um ungt fólk, kyn og jafnrétti er eitt af forgangsverkefnum norrænu ráðherranefndarinnar. Rannsóknir á Norðurlöndum benda eindregið til þess að norrænn vinnumarkaður beri greinileg merki kynjaskiptingar og staðalímynda um „náttúrulegan“ starfsvettvang karla og kvenna. Sterk kynjaskipting innan faga, atvinnu og flokkunar koma í veg fyrir að jafnrétti ríki milli karla og kvenna á vinnustað. Í þeirri viðleitni að draga úr kynjaskiptingu á vinnumarkaði ber að bregðast við áður en unga fólkið ákveður hvað það vill taka sér fyrir hendur í framtíðinni. Þess vegna ber að beina athyglinni að þeirri náms- og starfsráðgjöf ásamt starfskynningu sem drengjum og stúlkum stendur til boða.

Á Norðurlöndunum hefur verið unnið að fræðsluverkefnum um jafnrétti í leik- og grunnskólum. Á skólaárinu 2008–2009 er unnið að tilraunaverkefninu „Jafnréttisfræðsla í leik- og grunnskólum“ á Íslandi með þátttöku fimm sveitarfélaga undir forystu félags- og tryggingamálaráðuneytisins. Meðal annarra styrkir menntamálaráðuneytið verkefnið.

• Verkefni
  Haldin verður ráðstefna á Íslandi haustið 2009 um jafnréttisfræðslu í skólum á Norðurlöndum. Kynntar verða aðferðir og árangur jafnréttisfræðslu. Ráðstefnan verður haldin í samstarfi við menntamálaráðuneytið.

Kyn og menning
Kyn skiptir máli þegar litið er til þess sem skapað er á lista- og menningarsviðinu og hver það er sem skapar. Þá skiptir kyn máli um hvernig list og menningu er miðlað.

• Verkefni
  Samanburður verður gerður á menntun og menningarneyslu ungs fólks á Norðurlöndunum. Einnig borið saman tómstundastarf og íþróttaiðkanir. Byggt verður á rannsóknum sem gerðar hafa verið í löndunum. Verkefni verður unnið í samvinnu við menntamálaráðuneytið.

Samstarf við Vestur-Norðurlönd
Hlutverk og þróun jafnréttislaga er viðfangsefni sem unnið verður í samstarfi við Færeyjar og Grænland. Haldin verður ráðstefna þar sem reynslan af löggjöf landanna verður til umfjöllunar og framtíðarhorfur í jafnréttismálum. Einnig verður samstarf milli landanna í tengslum við verkefnið „Jafnréttisfræðsla í leik og grunnskólum“.

Hlutverk jafnréttisbaráttunnar í hnattvæðingunni
Jafnrétti kynjanna er mikilvægur þáttur í hnattvæðingarferlinu. Í þessu sambandi má benda á breytta skoðun ungs fólks á því hvernig kynferði hefur áhrif á tækifæri þess, mikilvægi samþættingar fjölskyldu- og atvinnulífs, atvinnuþátttöku kvenna, fjölmenningarlegt samfélag, mansal og vændi. Rannsóknir sýna að jafnrétti skilar arði. Hagvöxtur þjóða er í beinu samhengi við stöðu jafnréttismála.

Á fundi jafnréttisráðherra í maí síðastliðnum var ákveðið að vinna að því að koma jafnréttisumræðu inn í loftslagsumræðuna. Karlar og konur hafa ólík áhrif á loftslagið og verða misjafnlega fyrir barðinu á breytingum á loftslaginu. Sama gildir um möguleika kynja til að hafa áhrif á ákvarðanir sem skipta máli fyrir þróun mála. Loftslagsráðstefna Sameinuðu þjóðanna verður haldin í Kaupmannahöfn haustið 2009 og í því samhengi er mikilvægt að halda áfram með þessa umræðu.

Undir forystu Dana hefur verið unnið að undirbúningi þessa verkefnis. Á formennskuári er áformað að halda norrænan hliðarviðburð um jafnrétti og loftslagsbreytingar í tengslum við fund kvennanefndar Sameinuðu þjóðanna í New York 5. mars 2009. Markmiðið er að leggja fram skýrslu um samhengi jafnréttis- og umhverfismála á loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í Kaupmannahöfn haustið 2009. Verkefnið verður unnið í samstarfi ráðherranefnda um umhverfis- og jafnréttismál.

Sjá vef Jafnréttisstofu um verkefni á formennskuári