Norrænt lagasamsamstarf 2009

Norrænt lagasamstarf á sér langa sögu og byggir á gagnkvæmu trausti og sameigin-legri hefð. Breyttur heimur þar sem fólk fer auðveldlega á milli landa sem og ný samskiptatækni kallar á góða upplýsinga-gjöf um málefni á verksviði dómsmála-ráðuneytanna. Íslendingar munu sem fyrr leggja áherslu á samvinnu um löggjöf og upplýsingagjöf. Áherslumál íslendinga í lagasamstarfinu eru:

Löggjafarstefna
Norræn löggjöf byggir á hinni norrænu lagahefð. Sú hefð hefur mætt áskorunum í gegnum alþjóðlegt samstarf, bæði vegna skuldbindinga þjóðanna í gegnum Evrópusambandið og Samninginn um Evrópska efnahagssvæðið og annarra alþjóðlegra skuldbindinga. Kallar það á að umræðunni um lagasetningarstefnu sé haldið áfram. Undanfarin ár hefur það verið markmið norrænna dómsmálaráðherra að samræma löggjöf svo sem kostur er við innleiðingu gerða frá Evrópusambandinu. Ástæða er til að beina sjónum enn á ný að þessu álitaefni og huga að því hvort þetta markmið hafi náðst. Þá hafa alþjóðlegar eftirlitsnefndir hjá Sameinuðu þjóðunum, Evrópuráðinu og OECD beint tilmælum til Norðurlandanna, sem sum hver eiga rót sína að rekja til þess, að norræn löggjöf byggist á því að texti laga er fremur stuttur og gagnorður og framsetning hans öðruvísi en tíðkast víða annars staðar í Evrópu. Í alþjóðlegu samstarfi standa Norðurlöndin þannig frammi fyrir sameiginlegum álitamálum sem snúa að hinni norrænu lagahefð. Einnig þetta er ástæða til að skoða nánar. Mun íslenska formennskan stefna að því að halda málþing um lagasetningarstefnuna, sem yrði framhald á þeirri umræðu, sem hófst í Finnlandi árið 2002.

Meiðyrði og ábyrgð á efni sem birtist á netinu
Hnattvæðingin á sér margar hliðar bæði bjartar og dimmar. Netvæðingin og frjáls tjáning á netmiðlum eða netsíðum er ein birtingarmyndin. Þar fara fram frjáls skoðanaskipti og önnur tjáning, óheft af landamærum. Einstaklingar geta setið heima í stofu og látið í sér heyra á þeim alþjóðlega vettvangi, sem netið er, og er það algjör bylting á sviði tjáskipta. Mönnum er frjálst að tjá sig á netinu, en tjáningarfrelsinu fylgir ábyrgð sem örðugt getur reynst að fylgja eftir samkvæmt hefðbundnum leiðum. Hafa verður í huga, að netið getur verið vettvangur alvarlegrar glæpastarfsemi, svo sem dreifingu barnakláms. Einnig er unnt að nota netið til að sverta einstaklinga og fyrirtæki, hvort sem um er að ræða meiðyrði eða annað illt umtal, svo sem einelti. Þessar skuggahliðar netsins kalla á nýjar aðferðir og nýjan hugsunarhátt bæði hjá einstaklingum og hjá stjórnvöldum. Þverfaglegrar samvinnu er þörf. Brýnt er að efla bæði börn og fullorðna til vitundar um þá ábyrgð, sem fylgir auknum möguleikum til tjáningar. Þá er nauðsynlegt að þau fyrirtæki, sem reka netmiðla, finni til ábyrgðar og að leitað sé leiða til að koma í veg fyrir, að miðlarnir séu misnotaðir. Ennfremur er nauðsynlegt að eftirlitsaðilar og önnur stjórnvöld hafi næga þekkingu og búnað til að stemma stigu við hvers konar misnotkun á netinu. Loks er rétt að kanna, hvaða afleiðingar aukin netnotkun hefur fyrir dómsmálasamvinnu, og að komið verði í veg fyrir (forum-shopping) í því sambandi.

Rannsókn stórra og flókinna sakamála
Annar angi hnattvæðingar eru sakamál sem sökum nýrrar tækni og alþjóðavæðingar teygja anga sína víða um lönd og eru flókin úrlausnar. Þá eru efnahagsbrot oft flókin úrlausnar. Við rannsókn slíkra brota reynir mikið á sérþekkingu og stundum samvinnu milli landa og upplýsingagjöf. Gegnir þar norræn samvinna veigamiklu hlutverki. Undanfarið ár hefur áhersla verið lögð á hvernig ná megi fram meiri árangri við úrlausn stórra og flókinna sakamála. Ísland telur rétt að halda áfram á þeirri braut og leggja áfram áherslu á þennan málaflokk og taka til skoðunar hvernig bestum árangri verður náð á þessu sviði.