Formennskuáætlun um vinnumarkað

Forgangsverkefni er að viðhalda fullri atvinnu og bregðast við atvinnuleysi, hvort sem er á afmörkuðum svæðum eða í einstökum starfsgreinum. Nánari tengsl atvinnu- og efnahagslífs heimsins skapa ný úrlausnarefni. Fjármagn leitar til landa þar sem hagnaðarvonin er mest án þess að vinnuafl fylgi með. Afleiðingin er sú að störf kunna að glatast og upp komi atvinnuleysi í einstökum starfsgreinum. Hnattvæðingin hefur einnig áhrif á skipulag vinnunnar og starfsumhverfi launafólks og hefur leitt til félagslegra undirboða, aukins vinnuálags og krafna um aukinn sveigjanleika. Þetta veldur streitu og erfiðleikum við að samræma atvinnulíf og við fjölskylduábyrgð.

Breytingar á aldurssamsetningu á vinnumarkaði blasa við í flestum norrænu ríkjunum. Það leiðir til vaxandi eftirspurnar eftir vinnuafli. Mikilvægt er að skapa sem flestum aðstæður til að verða virkir þátttakendur á vinnumarkaði. Þetta hefur verið gert með starfstengdri menntun og endur-menntun. Nauðsynlegt er að ná til þeirra sem af einhverjum sökum þurfa frekari stuðning, t.d. fatlaðir, öryrkjar og innflytjendur.

Helsta viðfangsefni á sviði vinnumála á formennskuári Íslendinga er nánari rannsókn á því hvernig ólík skipan landanna á foreldra- og fæðingarorlofi hefur áhrif á hvernig foreldrar nýta sér þessi réttindi, hvaða áhrif ólíkar reglur hafa á laun og tækifæri til að öðlast frama í starfi. Þetta rannsóknar-verkefni verður unnið í samvinnu við jafnréttissvið Norrænu ráðherra-nefndarinnar.

Á formennskuári Svía 2008 var lögð áhersla á að leita nýrra leiða til að virkja þá sem einhverra hluta vegna eru utan vinnumarkaðar. Liður í því var ráðstefna um samstarf stofnana sem annast vinnumiðlun og velferðar-þjónustu. Mikilvægt er að halda áfram á þessari braut. Norðurlandaþjóðir eiga það sameiginlegt að vinna að markvissri kerfisbreytingu til þess að sporna gegn því að bótaþegum vegna örorku fjölgi.

Aðstoð við þá sem standa höllum fæti á vinnumarkaði
Stofnaður verður samstarfshópur til að skoða ólíkar aðferðir og leiðir til að auka atvinnuþátttöku allra, svo sem með starfsþjálfun, starfsendurhæfingu, vinnumarkaðsaðgerðum og samfélagslegri ábyrgð fyrirtækja. Mikilvægt er að starf þessa hóps sé samþætt öðrum verkefnum sem hafa að markmiði að efla samstarf velferðar- og vinnumálastofnana á Norðurlöndum. Stefnt er að norrænni ráðstefnu um málefnið á Íslandi haustið 2009.

• Verkefni
  Aukið samstarf vinnumálastofnana og stofnana sem annast velferðarþjónustu.

Fræðsluefni fyrir erlenda starfsmenn og atvinnurekendur um vinnuvernd
Stækkun Evrópusambandsins og Evrópska efnahagssvæðisins hefur aukið flutning fólks í atvinnuskyni til Norðurlanda. Fyrirsjáanlegur skortur á vinnuafli kallar á að leita þarf til ríkja utan EES til að mæta eftirspurninni. Af því leiðir að bæta þarf upplýsingamiðlun til þessa hóps um réttindi og skyldur á norrænum vinnumarkaði og um lög og reglur sem gilda um vinnuvernd.

Mikil fjölgun erlends launafólks á norrænum vinnumarkaði kallar á stór-aukna miðlun upplýsinga til atvinnurekenda og erlendra starfsmanna um vinnuvernd og aðra þætti vinnumarkaðsmála. Norrænt samstarf á þessu sviði felst í útgáfu á fræðsluefni fyrir atvinnurekendur og erlenda starfsmenn þeirra sem starfa í ólíkum starfsgreinum, bæði í formi bæklinga og upplýs-ingaefnis á heimasíðum norrænna vinnuverndarstofnana. Gildi norræns samstarfs á þessu sviði felst í sparnaði við að semja upplýsingaefnið og þýða það yfir á helstu tungur innflytjenda.

• Verkefni 
  Vinnsla og útgáfa á fræðsluefni fyrir erlenda starfsmenn og atvinnurekendur um vinnuvernd á Norðurlöndum.
  
  

Kerfisbundin yfirferð yfir vinnuverndarlöggjöf á Norðurlöndum
Norðurlönd eru hluti af Evrópska efnahagssvæðinu sem og aðilar að Alþjóðavinnumálastofnuninni ILO. Þessir aðilar leggja áherslur á vinnuverndarstarf í samþykktum sínum og stefnumótun. Norðurlönd þurfa að taka þessar samþykktir skrefi lengra og tryggja að nálgun vinnuverndarstarfs á svið löggjafar og framkvæmdar verði sem líkust. Með þessu yrði dregið úr hindrunum sem eru á frjálsu flæði fyrirtækja og starfsmanna innan Norðurlanda en slíkt er eitt af grunnmarkmiðum Norrænu ráðherranefndarinnar. Til að færa þetta í skýrari búning má nefna sérlega samræmdar aðgerðir á sviði vinnueftirlits þannig að fyrirtæki geti búist við sambærilegum aðgerðum  í öllum löndunum við sömu  eða svipuðum vinnuverndarvandamálum. Áhersla verður lögð á að halda samráðsfundi um þetta efni þar sem farið er með kerfisbundnum hætti yfir löggjöf og framkvæmd hennar á Norðurlöndunum  til þess að skjalfesta hvað er líkt og hvað ólíkt á þessu sviði. Slík skýrsla gæti nýst til norrænar stefnumótunar á sviði vinnuverndar og einnig fyrirtækjum sem erum með starfsemi í fleiri löndum við skipulagningu vinnuverndarstarfs.

• Verkefni
  Samanburður á vinnuverndarlöggjöf og framkvæmd hennar á Norðurlöndum. Verkefnisstjóri Björn Þór Rögnvaldsson hjá Vinnueftirliti ríkisins.
  
  

Gagnagrunnur um vinnuslys
Norrænt vinnuverndarstarf á að byggjast a.m.k. að hluta til á samræmdum mælikvörðum. Í dag eru vinnuslys, sem eru tilkynningarskyld sá mælikvarði sem stendur næst þessu markmiði en nokkur munur er á því hvernig og í hvaða mæli vinnuslys eru tilkynnt og skráð í löndunum. Þetta gerir saman-burð milli landa vandasaman. Mikilvægt er að þróa tilkynningargrunn byggðan á ólíkum starfsgreinum þannig að þessar verðmætu tölfræði-upplýsingar nýtist sem best innan Norðurlanda sem og í alþjóðlegu vinnuverndarstarfi. Hér er hugsað til þess að búa til norrænar hagtölur vinnuslysa sem taka mið af fjölda starfsfólks og atvinnugreinum og auðveldar samanburð milli þjóða. 

• Verkefni
  Unnið er að tveimur verkefnum á vegum Vinnueftirlits ríkisins. Annars vegar um að ræða samanburð á tíðni dauðaslysa við vinnu á Norðurlöndum. Hins vegar verður gerður samanburður og samræming á vinnuslysaskráningu á Norðurlöndunum. Verkefnisstjóri er Kristinn Tómasson..