Ráðstefna um áhrif fjármálakreppunnar á húsnæðismarkaðinn

Hilton Hótel Nordica, 26. nóvember 2009

Hinn 26. nóvember 2009 var haldin norræn ráðstefna í Reykjavík, sem fjallaði um áhrif hinnar alþjóðlegu fjármálakeppu á húsnæðismarkaðinn. Skipulag ráðstefnunnar var í höndum félags- og tryggingamálaráðuneytisins í samstarfi við Íbúðalánasjóð og Samband íslenskra sveitarfélaga. Ráðstefnan, sem var liður í formennskuáætlun Íslands árið 2009 í Norrænu samstarfi, naut stuðnings frá Norrænu ráðherranefndinni.

Ráðstefnan fór fram á Hótel Nordica og sóttu hana um 100 þátttakendur. Ráðstefnustjóri var Þóra Arnórsdóttir, þátttastjórnandi hjá Sjónvarpinu.

Samtals níu fyrirlesarar héldu erindi á ráðstefnunni, fimm erlendir og fjórir íslenskir. Erlendu fyrirlesararnir voru þeir Gwilym Pryce, prófessor við Háskólann í Glasgow, Steinar Juel, aðalhagfræðingur hjá Nordea bankanum í Osló, Jakob Legård Jakobsen yfirmaður greiningar hjá Nykredit í Kaupmannahöfn, Mats Wilhelmsson prófessor við Tækniháskólann í Stokkhólmi og Elias Oikarinen hagfræðingur við Hagfræðiskólann í Turku. Íslensku fyrirlesarnir voru þau Jón Rúnar Sveinsson, félagsfræðingur í Reykjavíkur Akademíunni, Þorvarður Tjörvi Ólafsson, hagfræðingur hjá Seðlabanka Íslands, Gunnhildur Gunnarsdóttir, sviðsstjóri lögfræðisviðs Íbúðalánasjóðs og Yngvi Örn Kristinsson, hagfræðingur og ráðgjafi félagsmálaráðherra um skuldavanda heimilanna.

Nánari upplýsingar

• Skýrsla á ensku með tenglum á hljóð og glærur fyrirlesara
• Boðsbréf
• Dagskrá
• Bæklingur
• Fylgiefni
  
  
  

Ráðstefnan hófst með setningarávarpi Árna Páls Árnasonar, félagsmálaráðherra. Ráðherrann bauð erlenda gesti ráðstefnunnar velkomna. Um leið og hann benti á ákveðna sérstöðu íslenskrar húsnæðisstefnu, einkum hvað varðar mikla áherslu á séreignarstefnu, þá dró Árni Páll einnig fram hinar sterku áherslu allra Norðurlandanna á uppbyggingu velferðarþjóðfélaga. Ráðherra lagði áherslu á nauðsyn þess fyrir íslendinga að læra af óaábyrgri samkeppni sveitarfélaga um framboð á lóðum. Mikilvægast af öllu væri að treysta stoðir félagslegs húsnæðiskerfis og skapa svigrúm fyrir leiguíbúðarfélög.

 

Að loknu ávarpi ráðherra tók til máls prófessor Gwilym Pryce. Ræddi hann m.a. sambandið milli þess að hlufall séreignarhúsnæðis væri hátt og hættunar á efnahagskreppum og þar með erfileikum á húsnæðismarkaði. Hann ræddi einnig sérstaklega um vanda lágtekjufólks á húsnæðismarkaði og mismunandi stöðu fólks eftir því hvort það hefði keypt húsnæði þegar hásveifla eða lágsveifla var ríkjandi á húsnæðismarkaðnum. Tilhneiging væri til þess tekjulágar fjölskyldur festu kaup á húsnæði þegar gott aðgengi væri að lánum til íbúðakaupa, þ.e. í miðri eignabólu þegar verð væri allra hæst. Þessar fjölskyldur væru síðan líklegri til að missa fótanna þegar hagsveiflan færi niður á við og atvinnuleysi ykist. Einnig benti Pryce á að ekki fylgdust endilega að hátt hlutfall eigin húsnæðis og hátt lífskjarastig þjóða og benti á Þýskaland, þar sem hlutfall eigenda er aðeins 43%, sem dæmi um hið gagnstæða.

 

 

 

 

Jón Rúnar Sveinsson, félagsfræðingur  lýsti í fyrirlestri sínum áhrifum bankahrunsins og fjármálakreppunnar á húsnæðismarkaðinn og ört vaxandi greiðsluerfiðleikum íslenskra fjölskyldna. Samkvæmt tölum frá fjármálaráðuneytinu væru nú næstum 30% fjölskyldna komnar með neikvæða eignastöðu, þ.e. skulduðu meira en sem næmi verðmæti eigna sinna. Jón Rúnar taldi yfirstandandi ástand á íslenskum húsnæðismarkaði kalla á nýjar megináherslur í húsnæðismálum íslendinga í framtíðinni.

 

Þorvarður Tjörvi Ólafsson, hagfræðingur, hóf mál sitt með því að draga upp heildarstærðir þess vanda sem blasir við á Íslandi, m.a. það að íslenska bankahrunið er eitt stærsta bankahrun sögunnar og að vandinn á fasteignamarkaðnum er að sama skapi af áður óþekktri stærðargráðu. Fyrirlesarinn lýsti  athugunum Seðlabankans á umfangi vandans, bæði vegna húsnæðisskulda í íslenskum krónum og erlendri mynt og einnig þeim vanda sem bílalán í erlendum gjaldeyri hafa orsakað. Þá varaði hann við hættunni sem mikið atvinnuleysi, eins og t.d. ríkti í Finnlandi í kreppunni þar fyrir 15 árum síðan, gæti haft í för með sér.

 

Steinar Juel frá Nordea lýsti norskum húsnæðismarkaði sem ólíkum þeim íslenska. Í upphafi tíunda áratugar nýliðinnar aldar áttu Norðmenn í bankakreppu, er hafði í för með sér verulegt verðfall á fasteignamarknum í Noregi. Þeim virðist hafa tekist að draga vissa lærdóma af kreppunni og markaðsþróunin í Noregi hefur verið rólegri en í mörgum öðrum löndum. Húsnæðisverð féll þó lítillega árið 2008, en var 2009 orðið hærra en það hafði verið 2007.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Jakob Legård Jakobsen frá Nykredit fór yfir viðbrögðin í Danmörku við fjármálakreppunni. Hið opinbera bíður upp á aðgerðir gegn skuldaaaukningu heimilanna sem virðast bera árangur. Íbúðaverð hefur fallið að vissu marki og sú þróun gæti haldið áfram til ársins 2011. Vaxandi atvinnuleysi er áhyggjuefni stjórnvalda.

 

Gunnhildur Gunnarsdóttir frá Íbúðalánasjóði greindi frá hlutverki Íbúðalánasjóðs á íslenskum húsnæðismarkaði og langri reynslu sjóðsins og forvera hans við að sporna gegn greiðsluerfiðleikum. Hún fjallaði síðan um vandann sem blasir við húsnæðisyfirvöldum og Íbúðalánasjóði í kjölfar bankahrunins og fór yfir þær aðgerðir sem Íbúðalánasjóður hefur gripið til við að aðstoða lántakendur í greiðsluerfiðleikum.

 

Mats Wilhelmsson frá Tækniháskólanum í Stokkhólmi greindi frá því að þrátt fyrir aukið atvinnuleysi og minnkandi hagvöxt færi húsnæðisverð hækkandi í Svíþjóð. Orsök þess er að einhverju leyti að finna í afar lágu vaxtastigi. Einnig eru nýbyggingar í lágmarki á stórborgarsvæðunum. Hætta er á að hluti húseigenda lendi í erfiðleikum ef vaxtastig færi hækkandi.

 

Elias Oikarinen frá Hagfræðiskólanum í Turku ræddi um að fjármálakreppan hefði þegar haft mikil áhrif í Finnlandi. Finnskir bankar hafi hins vegar lært af djúpri kreppu tíunda áratugar 20. aldar og finnski bankageirinn sé því í ágætu ástandi og engrar húsnæðisbóla hafi gætt á síðastliðnum árum. Verðlækkun hefur vissulega orðið nokkur í Finnlandi að undanförnu, en ekkert alvarlegt verðhrun. Spáð er hækkandi íbúðaverði að nýju árið 2011.

 

 

 

 

 

Yngvi Örn Kristinsson fór yfir þann skuldavanda íslenskra heimila sem farið hefur sívaxandi eftir bankahrunið.  Hann lýsti m.a. þeim aðgerðum sem félagsmálaráðuneytið beitti sér fyrir á síðari hluta ársins 2009, þar á meðal þeim lögum um greiðslujöfnun sem tóku gildi í október það ár og viðbrögðunum við þeim. Yngvi Örn sagðist reikna með að alls myndu um 4000-5000 heimili þurfa á sérstakri skuldaðlögun að halda á næstu mánuðum.

 

Guðmundur Bjarnason, framkvæmdastjóri Íbúðalánasjóðs, flutti svo lokaorð ráðstefnunnar og sleit henni. Þakkaði hann þátttakendum fyrir góða ráðstefnu og beindi sérstökum þakkarorðum til þeirra einstaklinga sem mest komu að skipulagi hennar.

 

Ráðstefnugestir beindu fjölmörgum fyrirspurnum til fyrirlesaranna. Einnig fóru fram pallborðumræður í lok ráðstefnunnar undir stjórn Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur, alþingismanns. Urðu af þessu bæði fjörug og gagnleg skoðanaskipti og miðlun áhugaverðra upplýsinga.